Children of Solidarity – Oral History

Dzieci Solidarności – Historia mówiona
Poland, 2014

Partner: MTO (Poland)

This project envisions a high-quality oral history of the years 1980-1990 spanning the birth of the Solidarity movement through martial law to Polish independence, with a focus on interviewing individuals who were teenagers during this decade to keep this part of our history lively and meaningful to present-day youth.

Dzieci Solidarności – Historia mówiona

Projekt ten powstał z inspiracji programem „Żywa biblioteka – historia mówiona” rekomendowanym przez Unię Europejską w ramach programu Europa dla Obywateli.

Młodzi ludzie niewiele już wiedzą o ruchu Solidarności w Polsce i o tym, jak życie codzienne wyglądało w latach 1980-90, szczególnie na prowincji. To jest ważny okres w historii powszechnej, bo był to pierwszy, masowy, spontaniczny i pokojowy ruch oporu w Europie. Co ważniejsze, zakończył się on sukcesem w postaci rozpadu władzy komunistycznej w Polsce i lawiny podobnych przemian we wszystkich krajach dawnego bloku sowieckiego.

Dziś dla młodzieży jest to jeszcze jedna lekcja historii do przerobienia. Uważamy, że koniecznie należy opowiedzieć młodym o doświadczeniach członków Solidarności w sposób bardziej osobisty, emocjonalny i kolorowy. Postanowiliśmy więc przeprowadzić wywiady z ludźmi działającymi w Solidarności na terenie byłego województwa nowosądeckiego, zarejestrować je na taśmie video i podzielić się tymi materiałami ze szkołami w Polsce i w Stanach Zjednoczonych.

Zaczęliśmy od przygotowania listy osób, które działały w Solidarności od samego początku w 1980, aż do załamania się systemu w 1989 oraz ich dzieci, które były nastolatkami w tym okresie. Upewniliśmy się, że są oni gotowi mówić publicznie o swej motywacji i doświadczeniach.

Następnie dwie doświadczone trenerki MTO przygotowały 16 uczniów (4 grupy po 4 osoby) z różnych szkół średnich Nowego Sącza do prowadzenia wywiadów: tło historyczne, jak zadawać właściwe pytania, jak zachować się w trudnych momentach, jak filmować taki wywiad, itp. Zakupiliśmy dobrej jakości kamerę video do nagrywania tych zwierzeń, bo nikt z nas takiej kamery nie miał.

Uczniowie ci, w czasie pozalekcyjnym, przeprowadzili wywiady z pięcioma starszymi osobami i dwiema osobami ze średniego pokolenia (nastolatków w latach 1980-90). Każdy wywiad trwał co najmniej 3 godziny. Była to bardzo czasochłonna i emocjonalnie wyczerpująca praca, więc w nagrodę projekt zafundował im 3.dniową wycieczkę do Wiednia.

Do końca roku 2014 opracowaliśmy 6 wywiadów i tylko jeden z nich jest relacją nastolatka czasów Solidarności. Problem polega na tym, że ludzie ci są obecnie dorośli, mieszkają i pracują poza Nowym Sączem – w dużych miastach lub za granicą – i bardzo trudno zorganizować spotkanie, by porozmawiać twarzą w twarz. Zastanawiamy się, jak ten problem rozwiązać. Oto lista zarejestrowanych opowieści:

  • Ewa Andrzejewska, „Solidarność i serwetki. Monte 1984 r.”: Działaczka Solidarności, za działalność w stanie wojennym aresztowana w 1984 r. Zwolniona na podstawie amnestii w tym samym roku.
  • Alicja Derkowska, „Solidarność polsko-norweska. 1987 r.”: Doktor matematyki, założycielka Małopolskiego Towarzystwa Oświatowego w Nowym Sączu, działaczka solidarnościowego podziemia. Opowiedziała jak w stanie wojennym udało się przechytrzyć SB.
  • Józef Jarecki, „Ludzie byli razem. 1982 r.”: Przewodniczący KZ „Solidarność”, uczestnik strajku w Ratuszu, aresztowany w stanie wojennym w 1982 r. za działalność opozycyjną.
  • Tadeusz Nitka, „Drukowaliśmy na wieży kościoła”: Działacz Solidarności w ZNTK, za druk ulotek i plakatowanie w stanie wojennym aresztowany w 1982 r. i skazany przez sąd wojskowy.
  • Stanisław Szabla, „Jaruzel zamyka dzieci! 1982 r.”: Jeden z najmłodszych aresztowanych w 1982 r. za rozlepianie i rozrzucanie ulotek. Przebywał w więzieniu na Montelupich oraz w więzieniach na Śląsku, m.in. w Strzelcach Opolskich.
  • Jerzy Wyskiel, „Nasza sądecka Solidarność”: Przewodniczący KZ „Solidarność”, internowany w stanie wojennym, przebywał w ośrodku dla internowanych w Załężu. Opowiada o powstaniu i historii sądeckiej Solidarności.

W połowie czerwca otworzyliśmy naszą „żywą bibliotekę” dla publiczności. W budynku MTO zebrało się ponad 80 osób, głównie młodzież, pragnących po raz pierwszy skorzystać z tego programu. Postanowiliśmy wzbogacić naszą bibliotekę o „żywe książki” na temat opresji nazistowskich i stalinowskich. Łącznie ustawiliśmy na półkach 14 „książek”, żywych świadków historii.

Warsztaty dla nauczycieli, na których wspólnie opracujemy scenariusze lekcji z wykorzystaniem materiałów wypracowanych w rezultacie projektu zostaną przeprowadzone na początku 2015 r.